92. rocznica powrotu Grudziądza do Macierzy

Wiesław Żurawski / 21 stycznia 2012

Grudziądz dostał się do niewoli pruskiej podczas pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku. Przez 148 lat należał do Niemiec.

Postanowieniem traktatu wersalskiego 28 czerwca 1919 r. ziemie byłego zaboru pruskiego z Grudziądzem przyznane zostały państwu polskiemu. Przejęcia urządzeń wojskowych twierdzy grudziądzkiej (Cytadeli) z rąk generała gubernatora pruskiego von Malachowskiego dokonała Polska Wojskowa Komisja Odbiorcza 22 stycznia 1920 roku.

23 stycznia 1920 roku komisaryczny prezydent miasta Józef Włodek przejął zarząd miasta od niemieckiego nadburmistrza Petersa. Podpisy złożyli: dr Peters, radni Tzschuster i Herzfeld, Józef Włodek, adwokat Szychowski i kupiec Ruchniewicz. Miasto zostało udekorowane w barwy biało-czerwone, na domach pojawiły się wizerunki białego orła. O godz. 12 opuściły Grudziądz ostatnie jednostki wojska pruskiego, udały się do Dragacza.

Po godzinie 12 na dworzec kolejowy w Grudziądzu wjechały 2 pociągi pancerne „Hallerczyk” i „Wilk”. O godz. 13 wkroczył do miasta witany przez ludność I szwadron Ułanów Krechowieckich wchodzący w skład oddziałów dowodzonych przez generała Stanisława Pruszyńskiego. Główne uroczystości powitania wojska polskiego odbyły się na Głównym Rynku. Tłumy ludzi wysłuchały przemówień i manifestowały swą radość śpiewem i okrzykami.

Na pamiątkę tego dnia głównej ulicy miasta nadano miano „Plac 23 stycznia” (dawniej był to Rynek Zbożowy). Usunięto pomniki Bismarcka i Wilhelma I. Kilka lat później na cokole na Rynku postawiono spiżowy Pomnik Żołnierza Polskiego, zniszczony później przez hitlerowców we wrześniu 1939 r.

Pierwszym pułkiem przybyłym na stałe do Grudziądza był 64 pułk piechoty zwany Grudziądzkim Pułkiem Strzelców albo „Pułkiem Dzieci Grudziądza”. Przez 19 lat do września 1939 r. Grudziądz był przygranicznym, ważnym Garnizonem, bowiem granica z Niemcami była w Gardei, 16 km od Grudziądza. Pierwszym prezydentem Grudziądza był Józef Włodek.