Jednostki 1 Armii WP zajęły lewobrzeżną Warszawę 17 stycznia 1945, choć prawobrzeżna Praga zajęta została już 14 września 1944 roku. Za nimi do zrujnowanego i opustoszałego miasta przeniosły się proradzieckie władze polskie. W połowie 1945 Warszawę zalegało 20 milionów metrów sześciennych gruzu (w większości w rejonie Śródmieścia i sąsiednich dzielnic), oraz 100 000 min i niewybuchów.

Podjęto uchwałę o odbudowie Warszawy jako stolicy Polski – 3 lipca 1947 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o odbudowie Warszawy, powierzając koordynację prac Naczelnej Radzie Odbudowy m.st. Warszawy. Ludność masowo powracała do Warszawy. W mieście miały siedzibę władze polityczne (KRN i Rząd Tymczasowy) oraz partyjne (PPR, PPS, PSL, SD, SL, SP). Schyłek pozornego pluralizmu politycznego nastąpił w dniu 15 grudnia 1948, gdy w czasie tzw. Kongresu Zjednoczeniowego w gmachu Politechniki Warszawskiej utworzono PZPR, co faktycznie potwierdzało dominację ugrupowań komunistycznych poprzez przejście do systemu monopartyjnego. Przedwojenna demokratycznie wybierana Rada m.st. Warszawy została zastąpiona Warszawską Radą Narodową z partyjnej nominacji. Z nominacji partii byli też prezydenci Warszawy.

Warszawa w okresie powojennym, podczas tzw. ery stalinizmu, była miejscem procesów politycznych, organizowanych przez komunistów członkom opozycyjnych ugrupowań i organizacji – procesu WiN (1947), procesu PPS-WRN z Kazimierzem Pużakiem (1948), procesu Tatara (1951), procesu bpa Czesława Kaczmarka (1953). Działania NKWD i aparatu bezpieczeństwa uniemożliwiały powrót wielu żołnierzom AK. Represjom służyło także więzienie polityczne Urzędu Bezpieczeństwa na ul. Rakowieckiej (więzienie mokotowskie), więzienie UB w Miedzeszynie, więzienie NKWD w Rembertowie oraz podobne na Służewcu przy ul. Kłobuckiej, gdzie więziono członków organizacji niepodległościowych.

Odbudowa

W 1945 utworzono Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy. Z uwagi na poważne zniszczenia wojenne, dyskutowano początkowo czasowe, a później ostateczne przeniesienie stolicy państwa do Krakowa, Łodzi lub Poznania. Pomysł ten jednak upadł, z uwagi na względy kulturalne, historyczne oraz lokalizację geograficzną miasta. 14 lutego 1945 powołane zostało Biuro Odbudowy Stolicy (BOS) pod kierownictwem Romana Piotrowskiego, z faktycznie dominującą rolą Józefa Sigalina[12]. BOS było wówczas zdominowane przez architektów będących pod wpływem przedwojennej awangardy, o poglądach radykalnych lub nawet bliskich komunizmowi – co miało wpływ na kształt projektów odbudowy Warszawy, a także pospieszną rozbiórkę zabytków które niejednokrotnie można było uratować. Według wydanego drukiem w 1947 raportu architekta Sigalina, którego cały nakład (10 000 egzemplarzy) w 1948 został zniszczony z polecenia władz, możliwe było odbudowanie stolicy zgodnie z tradycją architektoniczną przedwojennej Warszawy.

BOS, na którego decyzje miała wówczas istotny wpływ polityka partii komunistycznej, wybrał wariant przeciwny, oparty na doktrynie tzw. realizmu socjalistycznego, cechujący się brakiem zrozumienia dla architektury z przełomu XIX i XX wieku, planowaniem przestrzennym (z naciskiem na skrajny funkcjonalizm), kierując się regułą radykalnego rozluźnienia dotychczasowego charakteru zabudowy miejskiej (które określono jako "kapitalistyczne"), co oznaczało radykalną zmianę przedwojennego układu urbanistycznego Warszawy. Zamierzenia te ułatwiały cechy nowego ustroju, które przewidywały dominującą rolę państwa oraz faktyczną politykę wywłaszczeniową (dzięki wprowadzeniu dekretu o komunalizacji gruntów warszawskich, tzw. Dekretu Bieruta z 26 października 1945: "O własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy"). Dzięki sprzeciwowi wielu osobistości życia publicznego, m.in. Jana Zachwatowicza, udało się jednak zachować wiele najważniejszych zabytków, niedopuszczając do całkowitej dewastacji historycznie i kulturowo istotnych obiektów.

Do 1952, pod kierunkiem ok. 1400 specjalistów wszystkich dziedzin zgromadzonych w BOS (m.in. architekci, urbaniści, socjolodzy, ekonomiści, prawnicy itd.), w 1953 odbudowano Stare Miasto, a następnie Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, a także części ulic Miodowej, Długiej, Senatorskiej oraz placów Teatralnego i Bankowego – jednak niekonsekwentnie, częściowo i w luźny sposób nawiązując do przedwojennej zabudowy, czasami nawet w dość poważnym stopniu zmieniając ich przedwojenny charakter. Mimo tego Stare Miasto, w 1980 wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, stanowi jedyny w świecie (w tej skali) przykład planowej odbudowy ze zniszczeń. Bezcennymi źródłami były zachowane liczne panoramy miasta i pejzaże (m.in. Canaletta).

W latach 1947-1949, zrealizowano największą inwestycję urbanistyczną, Trasę W-Z (z tunelem przebitym pod ul. Miodową i Krakowskim Przedmieściem). Przykładem obowiązującej wówczas doktryny socrealizmu w architekturze, stała się wybudowana w latach 1950-1952, Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (MDM) oraz osiedle Muranów (1948-1952). W podobnym stylu utrzymany był Pałac Kultury i Nauki, wybudowany w latach 1951-1953 (ukończony w 1955), który z czasem stał się jednym z symboli ery stalinizmu. W latach 1954-1955 został również wybudowany Stadion Dziesięciolecia. Centrum miasta uległo istotnym przeobrażeniom w latach 1960-1969, gdy wybudowano tzw. Ścianę Wschodnią. Ostatnim znaczącym etapem odbudowy Warszawy, była jak dotąd odbudowa Zamku Królewskiego. W tym celu w 1971, dzięki inicjatywie i zabiegom Stanisława Lorentza, powołano Obywatelski Komitet Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Odbudowa obiektu została ukończona w 1974, jednak prace wykończeniowe i wyposażanie wnętrz, trwały z przerwami do roku 1988.

Dzisiejsza Warszawa jest jednak zupełnie innym miastem niż miasto przedwojenne. Tylko niektóre dzielnice zachowały swój przedwojenny charakter, a obecny kształt urbanistyczny miasta jest całkowicie odmienny od zabudowy sprzed zniszczeń. Szlaki komunikacyjne biegną w innych kierunkach, a wiele głównych przedwojennych ulic jest dziś ulicami peryferyjnymi. Zmieniło się również przeznaczenie różnych fragmentów miasta. Nawet architektura tych budynków, które odrestaurowano, lub odbudowano, jest odmienna od wcześniejszej. Fasady zabytkowych budynków są z reguły oszczędniejsze, stylizowane na inne epoki, same budynki mają często inną ilość pięter, lub są odbudowane częściowo, a kwartałom budynków brakuje zaplecza (brak oficyn, inne szlaki komunikacyjne w otoczeniu, inne doświetlenie czy zagęszczenie sąsiednich budowli).

Miasto bezpowrotnie utraciło swój dawny charakter, zaletą współczesnej Warszawy jest za to jeden z najlepszych układów komunikacyjnych wśród wielkich współczesnych miast europejskich – nie biorąc pod uwagę złego stanu dróg i szczegółowych rozwiązań samych skrzyżowań. Obecny, korzystny układ głównych ulic w Śródmieściu miasta uzyskano metodą masowych wyburzeń ocalałych budynków. Ponadto w latach bezpośrednio po wojnie wyburzono wiele ocalałych lub nadających się do remontu budynków.

Historia najnowsza

W 2 połowie XX wieku Warszawa odgrywała wiodącą rolę w Polsce. Działały organizacje społeczne, kulturalne, naukowe oraz związki zawodowe. Warszawa była miejscem praktycznie wszystkich oficjalnych wydarzeń politycznych – zjazdów PZPR, pochodów pierwszomajowych czy przyjmowania zagranicznych delegacji.

Równie znaczącą rolę Warszawa odgrywała w sferze gospodarczej – tutaj miały siedzibę centrale wielkich przedsiębiorstw i zapadały tu decyzje na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Pomimo tak dominującej roli i znacznego potencjału rozwojowego, Warszawa nie była wówczas centrum polskiego życia kulturalnego. Wiele znaczących wydarzeń kulturalnych odbywało się poza stolicą – w Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu czy Łodzi.

Ważniejsze wydarzenia w historii najnowszej Warszawy:

31 sierpnia 1945 – w Warszawie, decyzją KRN, stolicy nadano Order Krzyża Grunwaldu I klasy.
22 lipca 1946 – oddanie do użytku mostu Poniatowskiego.
22 lipca 1949 – oddanie do użytku Trasy W-Z.
16-21 listopada 1950 – trwały obrady II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju.
22 lipca 1952 – ukończenie budowy placu Konstytucji.
25 października 1952 – Doświadczalna Stacja Telewizyjna Instytutu Łączności, zlokalizowana przy ul. Ratuszowej 11 w Warszawie, wyemitowała pierwszy w powojennej Polsce eksperymentalny program telewizyjny, odbierany na 24 odbiornikach.
22 lipca 1953 – zakończenie odbudowy Rynku Starego Miasta.
14 maja 1955 – w Warszawie został podpisany Układ Warszawski.
24 października 1956 – na wiecu na placu Defilad w Warszawie, w którym uczestniczyło 300 tys. ludzi, Władysław Gomułka opowiedział się za kontynuacją procesu tzw. odwilży i ograniczonymi reformami ustrojowymi. Deklaracja ta wywołała powszechne uznanie, natomiast z rezerwą przyjęto hasło Gomułki o "końcu wiecowania", oznaczające ograniczenie procesu demokratyzacji do ram określonych polityką wewnętrzną PZPR.
22 lipca 1959 – oddanie do użytku Trasy Mostowej.
8 marca 1968 – w trakcie kryzysu politycznego Marca 1968, na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego został rozgromiony wiec młodzieży akademickiej. W tłumieniu protestu wzięły aktywny udział Służba Bezpieczeństwa, milicja i tzw. "aktyw robotniczy".
22 lipca 1974 – ukończenie budowy Trasy Łazienkowskiej.
5 grudnia 1974 – oddanie do użytku Dworca Centralnego w Warszawie.
2 czerwca 1979 – w Warszawie rozpoczęła się pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II w Polsce.
13 grudnia 1981 – w Warszawie, w budynku koszar pułku łączności Wojsk Obrony Powietrznej Kraju przy ul. Żwirki i Wigury, ok. godz. 3.30 nagrano oświadczenie gen. Jaruzelskiego o wprowadzeniu stanu wojennego, wyemitowane kilka godzin później. W nocy z 12 na 13 grudnia 1981, w Warszawie służby bezpieczeństwa PRL internowały 1 000 aktywnych działaczy NSZZ "Solidarność" oraz część byłych przywódców PZPR. Zawieszono działalność organizacji społecznych, wprowdzono ograniczenia przemieszczania się, godzinę milicyjną oraz wyłączono wszystkie połączenia telefoniczne. Na ulice Warszawy komuniści skierowali 25% wszystkich sił uczestniczących w pacyfikacji opozycji (spośród ogółu sił na terenie kraju, liczących 70 000 żołnierzy LWP, 30 000 funkcjonariuszy MSW, 1750 czołgów, 1400 pojazdów opancerzonych, 500 wozów bojowych piechoty, 9 000 samochodów oraz kilku eskadr helikopterów).
18 grudnia 1982 – w Warszawie Sejm PRL uchwalił zawieszenie stanu wojennego, dając jednocześnie władzom znaczną swobodę łamania praw obywatelskich.
12 maja 1983 – w Warszawie w komisariacie MO przy ul. Jezuickiej, pobito Grzegorza Przemyka, syna działaczki opozycyjnej Barbary Sadowskiej. Na skutek śmiertelnych obrażeń zmarł 14 maja 1983.
17 czerwca 1983 – papież Jan Paweł II wygłosił homilię podczas mszy św. na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie, w czasie jego drugiej pielgrzymki do Polski. Ponad 1 milion ludzi w Warszawie wyszło na spotkanie papieża.
17 czerwca 1984 – w proteście przeciwko polityce władz i prześladowaniu opozycji, nastąpił bojkot wyborów do Rad Narodowych. 50% uprawnionych do głosowania warszawiaków demonstracyjnie nie wzięło udziału w wyborach.
3 listopada 1984 – na warszawskim Żoliborzu, w kościele św. Stanisława Kostki, odbył się pogrzeb zamordowanego przez SB księdza Jerzego Popiełuszki. W uroczystości wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy ludzi.
8 czerwca 1987 – wizyta w Warszawie papieża Jana Pawła II, w czasie jego trzeciej pielgrzymki do kraju.
19 czerwca 1988 – komuniści przegrali w Warszawie wybory do Rad Narodowych, w których frekwencja w stolicy wyniosła 40%.
6 lutego-5 kwietnia 1989 – w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie odbyły się obrady Okrągłego Stołu, początek upadku komunizmu w Polsce i transformacji ustrojowej PRL.

Samorząd Warszawy

Wraz z transformacją ustroju w kraju odrodził się warszawski samorząd. Po wielu publicznych dyskusjach 18 maja 1990 Sejm uchwalił ustawę o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorządowych mieszkańcy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do rad siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Zgromadzenie Wyborcze Warszawy wybrało urbanistę Stanisława Wyganowskiego, który pełnił już tę funkcję od 27 stycznia 1990 na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskała szansę rozwoju zgodnego z wolą swoich mieszkańców.

Po raz kolejny Warszawa stała się tematem obrad Sejmu, który 25 marca 1994 uchwalił ustawę o ustroju miasta stołecznego wprowadzającą podział na 11 niezależnych gmin. Pomimo ciągłych zmian legislacyjnych Warszawa przeżywa gwałtowny wzrost gospodarczo-inwestycyjny. W kwietniu 1995 zostało uruchomione Metro Warszawskie. Powstają nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe. Miasto staje się najbardziej atrakcyjnym, w tej części Europy, miejscem inwestowania światowych kapitałów.

W 1999 po wprowadzeniu reformy administracyjnej Kraju w Warszawie powstał chaos organizacyjny i kompetencyjny. Dotychczasowy układ gmin i dzielnic warszawskich objęty został dodatkowo powiatem ziemskim, którego starosta nosił tytuł prezydenta miasta. Brak było ścisłego podziału zadań pomiędzy prezydentem miasta a burmistrzem gminy Centrum, co prowadziło do ciągłych konfliktów. Łączna liczba radnych powiatowych, gminnych i dzielnicowych w Warszawie osiągnęła wówczas niespotykany poziom ponad 700 osób.

Po uchwaleniu w 2002 nowej tzw. ustawy warszawskiej, Warszawa stała się jednolitą gminą miejską na prawach powiatu, która jest częścią województwa mazowieckiego składającą się z 18 jednostek pomocniczych, tj. dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy według nowego ustroju został Lech Kaczyński.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Warszawy